EUDR – co to jest, kogo dotyczy i jak przygotować firmę?

EUDR to jedno z ważniejszych nowych rozporządzeń unijnych dotyczących odpowiedzialności przedsiębiorstw za łańcuch dostaw. Jego cel jest prosty: towary sprzedawane w Unii Europejskiej lub z niej eksportowane nie powinny przyczyniać się do wylesiania ani degradacji lasów.

Za tym założeniem kryją się jednak konkretne obowiązki – od identyfikacji pochodzenia surowców, przez gromadzenie danych geolokalizacyjnych, aż po przeprowadzenie procedury należytej staranności.

Co dokładnie oznacza EUDR, jakie produkty obejmuje i kiedy przedsiębiorcy muszą być gotowi na nowe wymagania?

EUDR (EU Deforestation Regulation) to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 dotyczące produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów. Weszło w życie 29 czerwca 2023 r., ale terminy stosowania jego głównych obowiązków zostały później przesunięte.

Podstawowym założeniem EUDR jest ograniczenie wpływu unijnej konsumpcji i handlu na globalne wylesianie, emisję gazów cieplarnianych oraz utratę różnorodności biologicznej. Przepisy dotyczą zarówno produktów importowanych do Unii, jak i wytwarzanych na jej terenie oraz eksportowanych poza UE.

W praktyce oznacza to jedno: przedsiębiorca nie może poprzestać na informacji, że surowiec pozyskano legalnie. Musi też wykazać, że produkt objęty EUDR nie ma związku z wylesianiem.

Rozporządzenie koncentruje się na siedmiu grupach towarów:

• bydło,
• kakao,
• kawa,
• palma olejowa,
• kauczuk,
• soja,
• drewno.

Obejmuje także określone produkty wytworzone z tych surowców lub przy ich wykorzystaniu.

To ważne rozróżnienie. Sam fakt, że produkt zawiera np. drewno, kauczuk czy olej palmowy, nie przesądza automatycznie o objęciu go EUDR. Szczegółowy zakres określa załącznik I do rozporządzenia poprzez odpowiednie kody towarowe CN.

Dlatego jednym z pierwszych zadań przedsiębiorcy powinno być sprawdzenie kodów CN produktów, które importuje, produkuje, sprzedaje lub eksportuje.

Zakres ten wciąż jest doprecyzowywany. 13 lipca 2026 r. Komisja Europejska przyjęła akt delegowany aktualizujący listę produktów objętych regulacją – część produktów zaproponowano do wyłączenia, inne do dodania. Akt trafił do kontroli Parlamentu Europejskiego i Rady przed wejściem w życie.

Logika rozporządzenia opiera się na trzech wymaganiach.

1. Produkt musi być „niepowodujący wylesiania”. W przypadku towarów rolnych oznacza to co do zasady, że zostały wyprodukowane na gruntach, które nie podlegały wylesieniu po 31 grudnia 2020 r. W przypadku drewna przepisy obejmują dodatkowo określone przypadki degradacji lasów.
2. Towar musi być wyprodukowany zgodnie z prawem kraju produkcji. EUDR nie ogranicza tej oceny wyłącznie do prawa leśnego. W pierwotnym tekście rozporządzenia wymieniono m.in. przepisy dotyczące praw do użytkowania gruntów, ochrony środowiska, praw pracowniczych, praw człowieka, podatków, przeciwdziałania korupcji oraz regulacji handlowych i celnych.
3. Produkt musi być objęty oświadczeniem o należytej staranności albo – w przewidzianych prawem przypadkach – uproszczoną deklaracją. Obecne brzmienie EUDR uwzględnia uproszczenia przyjęte pod koniec 2025 r.

Po zmianach przyjętych w grudniu 2025 r. rozporządzenie rozróżnia m.in. operatorów, operatorów działających na dalszych etapach łańcucha oraz podmioty handlowe. Zakres obowiązków nie jest identyczny dla każdego uczestnika obrotu.

Operator wprowadzający produkt do obrotu lub eksportujący ponosi co do zasady największą odpowiedzialność. To on przeprowadza procedurę należytej staranności przed wprowadzeniem produktu do obrotu lub jego eksportem oraz składa oświadczenie o należytej staranności.

Podmioty działające na dalszych etapach łańcucha oraz podmioty handlowe mają obowiązki uproszczone. Po zmianach z 2025 r. co do zasady nie przeprowadzają ponownie procedury należytej staranności ani nie składają nowego oświadczenia dla produktów już nią objętych. Nadal muszą jednak gromadzić i przechowywać wymagane informacje oraz reagować na sygnały wskazujące na możliwą niezgodność.

Główne obowiązki EUDR zaczną być stosowane:

• 30 grudnia 2026 r. – wobec dużych i średnich operatorów,
• 30 grudnia 2026 r. – wobec mikro- i małych podmiotów objętych wcześniej regulacją EUTR w zakresie drewna, 
• 30 czerwca 2027 r. – wobec większości mikro- i małych przedsiębiorstw. 

Firmy mają więc jeszcze czas na przygotowania. Przy bardziej skomplikowanych
i międzynarodowych łańcuchach dostaw nie warto jednak odkładać ich na ostatnie miesiące 2026 r. Uzyskanie współrzędnych działek, zmiana umów z dostawcami, stworzenie procedur oceny ryzyka czy integracja danych z systemami IT może wymagać zaangażowania wielu partnerów biznesowych.

W 2025 r. Komisja Europejska wprowadziła klasyfikację państw według poziomu ryzyka EUDR: niskiego, standardowego lub wysokiego. Polska znalazła się na liście krajów niskiego ryzyka.

Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia polskich przedsiębiorstw z EUDR. Klasyfikacja odnosi się przede wszystkim do kraju produkcji danego towaru, a nie do siedziby firmy.

W przypadku towarów z krajów niskiego ryzyka możliwe jest zastosowanie uproszczonej należytej staranności na warunkach określonych w rozporządzeniu. Nadal trzeba jednak zebrać odpowiednie informacje i upewnić się, że nie występuje ryzyko obchodzenia przepisów ani mieszania produktu z surowcami o nieznanym lub bardziej ryzykownym pochodzeniu.

Dodatkowe uproszczenie przewidziano dla niektórych mikro- i małych podmiotów pierwotnych z państw niskiego ryzyka. W przypadkach określonych w EUDR składają one jednorazową uproszczoną deklarację zamiast oświadczenia o należytej staranności. Jeżeli adres działki lub zakładu pozwala jednoznacznie ustalić miejsce produkcji, może zastąpić dane geolokalizacyjne.

EUDR nie jest regulacją opartą wyłącznie na dobrowolnych deklaracjach przedsiębiorców. Państwa członkowskie mają prowadzić kontrole i ustanowić skuteczne, proporcjonalne oraz odstraszające sankcje.

Rozporządzenie przewiduje m.in.:

• kary finansowe,
• konfiskatę produktów lub dochodów uzyskanych z transakcji,
• czasowe ograniczenia dotyczące wprowadzania produktów na rynek,
• wykluczenie z zamówień publicznych lub dostępu do finansowania publicznego.

W przypadku osób prawnych maksymalny poziom kary pieniężnej ma wynosić co najmniej 4% łącznego rocznego obrotu osiągniętego w Unii, przy zachowaniu zasad określonych w rozporządzeniu i przepisach krajowych.

Ryzyko nie ogranicza się jednak do samej kary administracyjnej. Brak wymaganych danych może w praktyce oznaczać brak możliwości legalnego wprowadzenia konkretnej partii produktu na rynek lub jej eksportu.

Dobra strategia wdrożenia EUDR zaczyna się od produktu, następnie przechodzi przez dostawców i dane, a dopiero na końcu przez sam proces raportowania.

• Sprawdź kody CN wszystkich produktów i ustal, które znajdują się w aktualnym załączniku I do EUDR.
• Określ swoją rolę dla każdego przepływu towarowego: operator, operator na dalszym etapie łańcucha czy podmiot handlowy.
• Zmapuj dostawców oraz kraje faktycznej produkcji surowców objętych regulacją.
• Sprawdź, czy otrzymujesz wymagane dane o pochodzeniu, w tym dane geolokalizacyjne.
• Wprowadź zasady weryfikacji informacji otrzymywanych od dostawców.
• Opracuj metodę oceny i dokumentowania ryzyka oraz procedurę jego ograniczania.
• Zaktualizuj umowy i wymagania zakupowe wobec dostawców.
• Przygotuj system przechowywania dokumentacji i numerów referencyjnych oświadczeń.
• Wyznacz osobę odpowiedzialną za EUDR i przeszkol zespoły zakupów, logistyki, compliance oraz sprzedaży.
• Przetestuj cały proces przed terminem rozpoczęcia stosowania przepisów.

EUDR zmienia sposób patrzenia na pochodzenie surowców. Dotychczas przedsiębiorcy koncentrowali się często na swoim bezpośrednim dostawcy. Nowe przepisy wymagają spojrzenia znacznie głębiej – aż do miejsca, w którym powstał konkretny surowiec.

Przygotowanie do EUDR nie powinno być więc traktowane wyłącznie jako zadanie działu prawnego. W proces muszą być zaangażowane także zakupy, logistyka, sprzedaż, compliance oraz zespoły odpowiedzialne za dane i systemy IT.

Choć główne obowiązki zaczną obowiązywać dopiero pod koniec 2026 r., EUDR już teraz powinno znaleźć się na agendzie firm wykorzystujących drewno, kawę, kakao, soję, kauczuk, palmę olejową i bydło oraz objęte regulacją produkty pochodne. Aktualne terminy, uproszczenia i uruchomiony system informacyjny pokazują, że regulacja weszła w praktyczną fazę przygotowań.