CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm, który ma zbliżyć koszt emisji związanych z produkcją towarów importowanych do UE do kosztów ponoszonych przez producentów europejskich w systemie EU ETS.
Od 1 stycznia 2026 r. CBAM działa już w okresie docelowym. Oznacza to, że dla importerów nie jest już wyłącznie obowiązkiem sprawozdawczym – może powodować rzeczywisty koszt związany z zakupem i umarzaniem certyfikatów.
Jakie towary obejmuje CBAM?
CBAM obejmuje obecnie towary z sześciu głównych grup:
- żeliwo i stal,
- aluminium,
- cement,
- nawozy,
- wodór,
- energię elektryczną.
O objęciu mechanizmem decyduje przede wszystkim kod CN towaru, a nie branża importera.
To ważne, ponieważ CBAM może dotyczyć także przedsiębiorstw, które nie działają w ciężkim przemyśle, lecz sprowadzają np. rury, konstrukcje stalowe, śruby czy wyroby aluminiowe wykorzystywane następnie w ich własnej produkcji.
Z mechanizmu wyłączone są m.in. towary pochodzące z Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii.
Kiedy działa próg 50 ton?
Od 2026 r. obowiązuje roczny próg 50 ton masy netto. Jeżeli importer nie przekroczy go w danym roku, jest zasadniczo zwolniony z obowiązków CBAM.
Próg liczy się jednak łącznie dla wszystkich objętych nim towarów – niezależnie od kodu CN, dostawcy czy kraju pochodzenia.
Najważniejsza konsekwencja pojawia się po przekroczeniu limitu. Wtedy obowiązki obejmują cały import z danego roku, także towary sprowadzone wcześniej.
Zwolnienie do 50 ton nie obejmuje energii elektrycznej ani wodoru.
Próg 50 ton nie jest „kwotą wolną” od CBAM. Po jego przekroczeniu rozlicza się cały roczny import, a nie tylko nadwyżkę ponad 50 ton.
Dlatego przedsiębiorstwa znajdujące się w pobliżu limitu powinny monitorować wolumen importu na bieżąco.
Kto odpowiada za rozliczenie?
Obowiązki wykonuje upoważniony zgłaszający CBAM. To on składa roczną deklarację oraz odpowiada za zakup i umorzenie odpowiedniej liczby certyfikatów.
W przypadku firmy mającej siedzibę w UE może nim być sam importer albo – jeżeli strony tak uzgodnią – pośredni przedstawiciel celny.
Jeżeli importer nie ma siedziby w UE, obowiązki CBAM wykonuje pośredni przedstawiciel celny działający jako upoważniony zgłaszający.
Dla przedsiębiorstw zbliżających się do progu 50 ton istotne jest więc nie tylko liczenie importu, ale również wcześniejsze ustalenie, kto będzie odpowiedzialny za wykonanie obowiązków po jego przekroczeniu.
Jak ustala się emisje?
Podstawą rozliczenia CBAM są emisje wbudowane w importowany towar.
Importer może korzystać z:
- danych rzeczywistych – ustalonych dla konkretnej instalacji i zweryfikowanych przez akredytowanego weryfikatora,
- wartości domyślnych – określonych dla odpowiednich produktów i państw.
Wartości domyślne są prostszym rozwiązaniem, ale mogą oznaczać wyższy koszt. Dla większości towarów stosowany jest do nich narzut (mark-up) wynoszący:
- 10% w 2026 r.,
- 20% w 2027 r.,
- 30% od 2028 r.
Dla nawozów narzut wynosi 1% od 2026 r.
Oznacza to, że wraz z upływem czasu brak wiarygodnych danych od producenta może coraz mocniej wpływać na ekonomiczny koszt importu.
Dlaczego dane od dostawcy są ważne?
To importer odpowiada za deklarację CBAM, ale dane potrzebne do obliczenia rzeczywistych emisji powstają przede wszystkim w instalacji producenta poza UE.
Dlatego CBAM staje się również kwestią zarządzania łańcuchem dostaw.
W umowach z zagranicznymi dostawcami warto uregulować m.in.:
- obowiązek przekazywania danych emisyjnych,
- współpracę przy ich weryfikacji,
- przekazywanie informacji o wykorzystywanych prekursorach,
- informowanie o cenie emisji zapłaconej w kraju produkcji.
Jeżeli dostawca nie dostarczy danych pozwalających zastosować emisje rzeczywiste, importer może posłużyć się wartościami domyślnymi.
Producent spoza UE może również dobrowolnie zarejestrować się w rejestrze CBAM i udostępniać tam zweryfikowane dane swoim unijnym klientom. Rozwiązanie to może istotnie uprościć wymianę informacji, szczególnie gdy producent współpracuje z kilkoma importerami.
Kiedy trzeba kupić certyfikaty?
Jeden certyfikat CBAM odpowiada jednej tonie ekwiwalentu CO₂. Jego cena jest powiązana z cenami uprawnień EU ETS.
Sprzedaż certyfikatów rozpocznie się 1 lutego 2027 r.
Pierwszą roczną deklarację – obejmującą import dokonany w 2026 r. – trzeba będzie złożyć do 30 września 2027 r. W tym samym terminie nastąpi pierwsze umorzenie certyfikatów.
Od 2027 r. importerzy będą również zobowiązani do utrzymywania odpowiedniego salda certyfikatów w ciągu roku. CBAM stanie się więc nie tylko obowiązkiem regulacyjnym, ale także elementem planowania płynności finansowej.
Liczba certyfikatów do umorzenia może zostać zmniejszona m.in. o odpowiednią korektę związaną z bezpłatnymi uprawnieniami w EU ETS oraz o kwalifikowaną cenę emisji faktycznie zapłaconą w państwie trzecim.
Jeżeli producent otrzymał jednak darmowe uprawnienia, zwrot lub inną rekompensatę, znaczenie ma rzeczywisty koszt, który ostatecznie poniósł.
Jak przygotować firmę?
Przedsiębiorstwo importujące towary potencjalnie objęte CBAM powinno przede wszystkim:
- sprawdzić kody CN importowanych produktów;
- monitorować roczny wolumen i próg 50 ton;
- ustalić, kto będzie upoważnionym zgłaszającym;
- zidentyfikować producentów i instalacje, z których pochodzą towary;
- zabezpieczyć w umowach dostęp do danych emisyjnych;
- porównać koszt wykorzystania danych rzeczywistych i wartości domyślnych;
- zaplanować weryfikację oraz finansowanie zakupu certyfikatów;
- sprawdzić, czy w państwie produkcji zapłacono cenę emisji, która może zmniejszyć zobowiązanie CBAM.
CBAM powinien być dziś analizowany nie tylko przez dział celny czy podatkowy. W praktyce dotyczy również zakupów, umów z dostawcami, finansów i zarządzania ryzykiem.
Im wcześniej firma ustali, które towary podlegają mechanizmowi i czy jej dostawcy są w stanie dostarczyć odpowiednie dane, tym łatwiej będzie ograniczyć ryzyko nieprzewidzianych kosztów.
W przypadku wątpliwości, czy CBAM ma zastosowanie do danej firmy lub jak przygotować się do nowych obowiązków, zachęcamy do kontaktu.